เศรษฐกิจไทยในไตรมาส 2/26 ขยายตัวเพียง 1.9%YoY ขณะที่การส่งออกสินค้าขยายตัวสูงถึง 14.1%YoY ภาพดังกล่าวสะท้อนว่าแรงขับเคลื่อนจากภาคการส่งออกไม่ได้ส่งผ่านมายังการเติบโตของเศรษฐกิจไทยในระดับเดียวกัน ทำให้เกิดคำถามว่า เหตุใดการส่งออกที่เติบโตแข็งแกร่งจึงสร้างผลเชื่อมโยงต่อเศรษฐกิจในประเทศได้ค่อนข้างจำกัด
ส่งออกไทยพุ่งต่อเนื่องแต่แรงส่งต่อเศรษฐกิจในประเทศยังจำกัด
ช่องว่างระหว่างการส่งออกกับกิจกรรมเศรษฐกิจในประเทศกว้างขึ้นอย่างชัดเจนนับตั้งแต่ปี 2023 โดยปริมาณการส่งออกสินค้าเร่งตัวขึ้นอย่างต่อเนื่อง และใน 2Q26 เพิ่มขึ้นราว 32.9% จากปีฐาน (2023) ส่วนหนึ่งได้รับแรงหนุนจากอุปสงค์โลก โดยเฉพาะ Tech Cycle อย่างไรก็ตาม แรงส่งดังกล่าวไม่สะท้อนมายังภาคการผลิตในระดับเดียวกัน โดย GDP สาขาการผลิตสินค้าอุตสาหกรรมในปัจจุบันเคลื่อนไหวอยู่ใกล้ระดับปีฐาน และภาพรวมเศรษฐกิจขยายตัวเพียง 7.3%
ความแตกต่างระหว่างการส่งออกกับภาคการผลิตสะท้อนว่า Export Boom ในรอบนี้อาจสร้างแรงส่งต่อกิจกรรมเศรษฐกิจภายในประเทศได้จำกัดกว่าที่การเติบโตของการส่งออกบ่งชี้ และนำมาสู่คำถามสำคัญว่า ภาพดังกล่าวเกิดจากโครงสร้างการส่งออกที่สร้างมูลค่าเพิ่มภายในประเทศได้จำกัด หรือส่วนหนึ่งอาจสะท้อนข้อจำกัดของเครื่องชี้ภาคการผลิตในการวัดกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่กำลังเปลี่ยนแปลงไป
ดัชนีภาคการผลิตใด สะท้อนภาพการผลิตไทยในปัจจุบัน
ดัชนีผลผลิตอุตสาหกรรม (MPI) มีความสอดคล้องกับ GDP ภาคการผลิต จากการวัดมูลค่าเพิ่มที่เกิดขึ้นภายในประเทศ โดยในเดือน มิ.ย. 26 MPI ของไทยหดตัว -3.0%YoY ต่อเนื่อง 3 เดือน แต่หากพิจารณารายเดือน พบว่า ในเดือนเดียวกันนี้ MPI กลับหดตัวมากถึง -5.6%MoM ซึ่งสวนทางกันดัชนีผู้จัดการฝ่ายจัดซื้อภาคการผลิต (PMI) ที่ขยายตัวสูงขึ้นเป็น 54.41 ซึ่งสูงกว่าระดับ 50 ต่อเนื่อง 14 เดือน สะท้อนภาคการผลิตที่กำลังเติบโต นอกจากนี้ รายงานของ S&P Global2 ในเดือน ส.ค. 26 ระบุว่าไทยเป็นหนึ่งในประเทศที่มีการเติบโตที่แข็งแรงที่สุดในปีนี้ เมื่อเปรียบเทียบกับประเทศอื่น ๆ แล้วเหตุใด เครื่องชี้ภาคการผลิตทั้งสองตัวกลับสะท้อนมุมมองต่อภาคการผลิตไทยที่แตกต่างกัน
บทความนี้ Krungthai COMPASS จึงประเมินว่าเหตุใดดัชนีภาคผลิตไทยถึงไม่สะท้อนการเติบโต ผ่าน 3 แนวทางการวิเคราะห์
วิธีการออกแบบเครื่องชี้วัดแตกต่าง จึงทำให้สะท้อนภาพคนละด้าน
ความแตกต่างระหว่าง MPI และ PMI อาจไม่ได้เกิดจากภาวะการผลิตเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกิดจากสิ่งที่แต่ละดัชนีใช้วัด วิธีให้น้ำหนัก และขอบเขตตัวอย่างที่แตกต่างกัน โดย MPI สะท้อนระดับผลผลิตจริงเทียบกับ ปีฐาน ขณะที่ PMI สะท้อนทิศทางการเปลี่ยนแปลงของภาวะธุรกิจเทียบกับเดือนก่อน จึงต้องพิจารณาทั้งวิธีวัด โครงสร้างน้ำหนัก และขอบเขตความครอบคลุมของแต่ละดัชนี
โครงสร้างน้ำหนักอาจยังไม่สะท้อนความสำคัญในปัจจุบัน
Krungthai COMPASS มองว่า ภาคการผลิตไทยในปัจจุบันมีลักษณะ K-shaped เนื่องจากแต่ละอุตสาหกรรมมีทิศทางการเติบโตที่แตกต่างกัน หลายอุตสาหกรรมที่ขยายตัวสูง เช่น คอมพิวเตอร์ อิเล็กทรอนิกส์ และอุปกรณ์ไฟฟ้า มีน้ำหนักต่อ MPI ค่อนข้างต่ำ ขณะที่ 3 ใน 4 ของกลุ่มอุตสาหกรรมที่มีน้ำหนักมากกว่า 10.0% ของ MPI กลับหดตัว ส่งผลให้ในช่วง 1H26 มีแรงหนุนเพียง +1.2 p.p. ซึ่งไม่เพียงพอที่จะชดเชยแรงฉุดจากกลุ่มที่หดตัวราว -1.6 p,p, ทำให้ MPI ของไทยหดตัว -0.4%YoY
ด้วยเหตุนี้ การเติบโตของภาคการผลิตไทยกระจุกตัวอยู่ใน New Growth Engines ที่มีน้ำหนักต่อ MPI ค่อนข้างจำกัด ขณะที่ฐานอุตสาหกรรมเดิมซึ่งมีน้ำหนักสูงยังอ่อนแรง โครงสร้างน้ำหนักที่เก่าจึงเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่กำหนดทิศทางของ MPI เนื่องจากการขยายตัวของภาคอุตสาหกรรมใหม่ไม่เพียงพอต่อการชดเชยแรงฉุดจากฐานการผลิตขนาดใหญ่
โครงสร้าง MPI ไม่สอดคล้องกับGrowth Engines
K-Shaped ของภาคการส่งออกและภาคการผลิตส่วนหนึ่งยังเกิดขึ้นในอุตสาหกรรมเดียวกัน โดยคอมพิวเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์เปรียบเป็น Upper K ของทั้งสองภาคส่วน แต่การส่งออกขยายตัวมากกว่าการผลิตอย่างชัดเจน โดยเฉพาะคอมพิวเตอร์ที่การส่งออกในเดือน มิ.ย. 26 เพิ่มขึ้น 200.7% เมื่อเทียบกับปีฐาน (2024M01) ขณะที่ MPI เพิ่มขึ้นเพียง 27.1% เท่านั้น ในส่วนยานยนต์และชิ้นส่วนซึ่งเปรียบเป็น Lower K นั้นการส่งออกลดลง 5.6% และ MPI ลดลง 17.4%
ความแตกต่างดังกล่าวนำมาสู่ข้อสังเกตว่า New Growth Engines อาจสะท้อนผ่าน MPI อยู่แล้ว แต่น้ำหนักกลับน้อยกว่าเมื่อเทียบกับความสำคัญที่เพิ่มขึ้นในโครงสร้างเศรษฐกิจไทย โดยคอมพิวเตอร์มีสัดส่วน 11.6% ของการส่งออก แต่มีนำหนักต่อ MPI เพียง 3.5% เท่านั้น จึงเกิดคำถามสำคัญว่า โครงสร้างน้ำหนักของ MPI ไม่ได้ปรับตามภาคการผลิตในปัจจุบัน หรือการส่งออกบางส่วนสร้างมูลค่าเพิ่มภายในประเทศได้จำกัด
K-shaped เกิดขึ้นแม้แต่ในอุตสาหกรรมเดียวกัน
ถึงแม้ว่าคอมพิวเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์จะเป็น Upper K ของภาคการผลิต แต่การขยายตัวไม่ได้กระจายตัวในทุกผลิตภัณฑ์ ในเดือน มิ.ย. 26 การผลิตเซมิคอนดักเตอร์ เครื่องพิมพ์ และ HDD เพิ่มขึ้นจากปีฐาน (2024M01) อย่างชัดเจน ขณะที่แผงวงจรรวม (IC) ยังอยู่ต่ำกว่าปีฐาน และผลิตภัณฑ์อื่นไม่ค่อยมีการเปลี่ยนแปลง สะท้อนแรงส่งจาก Tech Cycle ไม่ได้กระจายอย่างทั่วถึง ส่วนหนึ่งอาจมาจากข้อจำกัดด้านการสร้างมูลค่าเพิ่ม
ในทางกลับกัน Lower K อย่างอุตสาหกรรมยานยนต์เริ่มเกิด Structural Shift ไปสู่ผลิตภัณฑ์ใหม่ แต่น้ำหนักใน MPI กลับเล็กมากเมื่อเทียบกับฐานการผลิตสินค้าเดิมที่กำลังหดตัว การผลิตรถยนต์ PHEV & BEV ขยายตัวสูงถึง 868.5% เมื่อเทียบกับปีฐาน แต่น้ำหนักต่อ MPI กลับมีเพียง 0.2% เท่านั้น ขณะที่ภาคผลิตอื่นโดยเฉพาะรถกระบะและรถยนต์สันดาป ซึ่งมีน้ำหนักรวม 8.4% มีทิศทางหดตัว จึงทำให้แรงขยายตัวจาก New Growth Engines ไม่สามารถชดเชยการหดตัวของฐานการผลิตเดิมได้
MPI อาจไม่ครอบคลุมทุกกิจกรรมการผลิต
ขอบเขตกิจกรรมที่นำมาคำนวณ MPI ในปัจจุบันไม่ได้ครอบคลุมทุกกิจกรรมการผลิต ตัวอย่างเช่น กลุ่มคอมพิวเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์ (Upper K) นั้นพบว่า MPI ครอบคลุมเพียง 5 ใน 26 กิจกรรมเท่านั้น นอกจากนี้ กลุ่มยานยนต์และชิ้นส่วน (Lower K) พบข้อสังเกตเดียวกัน โดยคลอบคลุม 4 ใน 11 กิจกรรมเท่านั้น สะท้อนว่ากิจกรรมที่เกิดขึ้นภายในอุตสาหกรรมเดียวกันยังไม่ได้ถูกนำมาสะท้อนผ่าน MPI ทั้งหมด
ข้อค้นพบดังกล่าวทำให้ Coverage เป็นอีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่ควรนำมาพิจารณาควบคู่กับโครงสร้างน้ำหนักในการตีความ MPI เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของกิจกรรมบางส่วนอาจไม่สะท้อนผ่านดัชนีโดยตรง
Bottom line:
Krungthai COMPASS ประเมินว่า ภาคการผลิตไทยกำลังอยู่ท่ามกลางการเปลี่ยนผ่านเชิงโครงสร้างในลักษณะ K-shaped โดยการเติบโตกระจุกตัวในกลุ่ม New Growth Engines เพียงบางรายการ ขณะที่ฐานอุตสาหกรรมเดิมหลายกลุ่มยังอ่อนแรงและมีขนาดใหญ่กว่า ทำให้แรงส่งจากกิจกรรมใหม่ยังไม่สามารถชดเชยการชะลอตัวของฐานการผลิตเดิม และยกระดับการเติบโตของภาคการผลิตโดยรวมได้อย่างเต็มที่ภายใต้โครงสร้างดังกล่าว ทั้งนี้มีข้อสังเกตสำคัญ 2 ประการ ได้แก่
1) โครงสร้างน้ำหนัก (Weighting): การเติบโตของภาคการผลิตเริ่มเคลื่อนจากฐานอุตสาหกรรมเดิมไปสู่ New Growth Engines เช่น คอมพิวเตอร์ อิเล็กทรอนิกส์ และรถยนต์ไฟฟ้า ซึ่งมีน้ำหนักต่อ MPI ค่อนข้างจำกัด ขณะที่ฐานอุตสาหกรรมเดิมหลายกลุ่มยังมีน้ำหนักสูง สะท้อนการเปลี่ยนผ่านเชิงโครงสร้าง (Structural Transition) ที่กำลังเกิดขึ้นจริงในระบบเศรษฐกิจไทย
2) ความครอบคลุมของขอบเขตกิจกรรม (Coverage): กิจกรรมการผลิตบางส่วนไม่ถูกจับภาพ (Capture) ผ่านโครงสร้างของ MPI โดยในอุตสาหกรรมตัวอย่างทั้งกลุ่มคอมพิวเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์ รวมถึงยานยนต์ ครอบคลุมกิจกรรมบางส่วนเท่านั้น การขยายขอบเขตกลุ่มตัวอย่างให้ครอบคลุมกิจกรรมเหล่านี้ จะทำให้การวิเคราะห์สภาวะภาคการผลิตเป็นไปได้อย่างแม่นยำและสะท้อนความเป็นจริงมากขึ้น
ข้อสังเกตดังกล่าวเห็นได้ว่า เครื่องชี้ภาคการผลิตในปัจจุบันอาจสะท้อนการเปลี่ยนผ่านของโครงสร้างอุตสาหกรรมไทยได้ไม่เต็มที่ ทำให้การเติบโตของ New Growth Engines และพัฒนาการของธุรกิจใหม่บางส่วนไม่ปรากฏในภาพรวมอย่างชัดเจน ด้วยเหตุนี้ การติดตามภาคการผลิตจำเป็นต้องยกระดับไปพิจารณาข้อมูลระดับอุตสาหกรรม ผลิตภัณฑ์ และภาคธุรกิจควบคู่กันมากขึ้น
